หญ้าขัด ประโยชน์ดีๆ สรรพคุณเด่นๆ และข้อมูลงานวิจัย

หญ้าขัด งานวิจัยและสรรพคุณ 40ข้อ

           ก่อนอื่นต้องมาทำความรู้จักชนิดของหญ้าขัดกันก่อนว่า หญ้าขัดมีทั้งหมด 4 ชนิด คือ หญ้าขัดหลวง (Sida subcordata Span.) หญ้าขัดใบป้อม (Sida cordifolia L) หญ้าขัดใบมน (Sida rhombifolia L) และหญ้าขัดใบยาว (Sida acuta Burm.f.) ซึ่งเป็นหญ้าขัดชนิดที่มีการนำมาใช้เป็นยาสมุนไพรมากกว่าชนิดอื่น และ เป็นหญ้าขัดชนิดที่เราจะกล่าวถึงในบทความนี้

ชื่อสมุนไพร  หญ้าขัด , หญ้าขัดใบยาว
ชื่ออื่นๆ/ชื่อท้องถิ่น หญ้าขัดมอน , ขัดมอญ , ดัดมอน , หญ้าข้อ (ภาคเหนือ) , ยุงกวาด , ยุงปัด (ภาคกลาง) , ลำมะเท็ง (ชลบุรี) , ราโพธิ์ (ปัตตานี) , นาคุ้ยหมี่ , เนาะคุ้ยหมี่ , เนาะเด๊ะ (กะเหรี่ยง) , หนานช่าง (ม้ง) ,อึ๋งฮวยอิ๋ว , อวกตักซั่ว (จีน)
ชื่อวิทยาศาสตร์  Sida acuta Burm F.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์  Sida carpini folia L.f. Malvastrum carpinifolium (L.f.)A.Gray
ชื่อสามัญ  Broom weed,  Snake's tongue ,Two-beaked , prickly Sida , Southern sida , Wire weed
วงศ์  Malvaceae

ถิ่นกำเนิดหญ้าขัด    

หญ้าขัดพบทั่วไปตามพื้นที่โล่งแจ้ง มีร่มเงาเล็กน้อย สภาพอากาศแห้งแล้ง ดินปนทราย และพบมากในป่าประเทศอินเดีย ส่วนประเทศไทยพบได้ในป่าเขตร้อนของประเทศไทย

ประโยชน์และสรรพคุณหญ้าขัด 

  • ใช้ดับร้อน
  • แก้พิษ
  • แก้บวม
  • ช่วยสมานเนื้อ
  • แก้หวัด
  • แก้เต้านมอักเสบ
  • แก้บิดลำไส้อักเสก
  • ช่วยบรรเทาอาการหกล้มกระดูกหัก
  • แก้แผลบวมเป็นพิษ
  • ใช่ห้ามเลือด 
  • ใช่บำรุงเหงือก
  • ใช่บำรุงฟัน
  • ช่วยลดไข้
  • ช่วยรักษาโลหิตเป็นพิษ
  • แก้ท้องเสีย
  • ช่วยทำให้เจริญอาหาร
  • แก้อาการคลื่นไส้อาเจียน
  • แก้ร้อนใน
  • รักษาโรคกระเพาะ
  • ช่วยขับเลือด
  • ช่วยขับเหงือ
  • ช่วยรักษาอาการปวดประจำเดือน
  • ช่วยรักษาอาการปวดมดลูก
  • ช่วยรักษางูกัด
  • แก้ไข้
  • แก้ปวด
  • แก้อาการอ่อนเพลีย
  • แก้ขัดเบา(กระเพาะปัสสาวะอักเสบ)
  • ช่วยขับเสมหะ
  • แก้อาการสะอึก
  • รักษาโรคปอด
  • แก้ปวดท้อง
  • ช่วยขับปัสสาวะ
  • แก้บวม
  • ใช่ถ่ายพยาธิ 
  • แก้หวัด 
  • แก้ปวดหัว
  • แก้ผื่นพิษ
  • แก้แผล เรื้อรัง แผลสด
  • แก้อักเสบ


            มีการนำหญ้าขัดใบยาวมาใช้ทำประโยชน์ด้านต่างๆ ดังนี้ มีการนำหญ้าขัดใบยาวมาใช้ในการขัดผิว โดยใช้หญ้าขัดใบยาว 40 กรัม, ขมิ้นชัน 120 กรัม, ไพล 100 กรัม, เหงือกปลาหมอ 60 กรัม และดินสอพอง 80 กรัม นำมาทั้งบดมาบดให้เป็นผงแล้วผสมให้เข้ากัน แล้วนำผงที่ได้ใส่น้ำลงไปไม่ให้เหลวหรือแห้งจนเกินไป แล้วนำมาขัดผิวหน้าเบา ๆ เสร็จแล้วทิ้งไว้ประมาณ 10 นาทีแล้วและให้ทาน้ำผึ้งหรือโลชั่นตาม 
นอกจากนี้กิ่งและลำต้นนำไปตากแห้งให้ใบหลุดร่วงให้หมดแล้วเอามามัดรวมกัน 3-4 ต้น ใช้ทำเป็นไม้กวาดตามลานบ้านได้

ลักษณะทั่วไปหญ้าขัด

หญ้าขัดใบยาว จัดเป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก มีระบบรากแก้วแข็งแรง มีการแต่กิ่งก้านมาก ทรงพุ่มสูงประมาณ 30-100 เซนติเมตร ลำต้นมีเนื้อไม้แข็งและเปลือกต้นมีเส้นใยเหนียว ใบเป็นใบเดี่ยวออกตามข้อของลำต้นและกิ่งแบบสลับ ใบรูปหอบ ปลายใบเรียวแหลม โคนใบสอบ ขอบใบเป็นแบบจักฟันเลื่อย ใบยาวประมาณ 3-5 เซนติเมตร กว้าง 0.5-1.5 เซนติเมตร หลังใบสีเขียว ท้องใบสีเขียวอ่อนมีหูใบ 1 คู่ ก้านใบสั้น ดอก ออกจากซอกข้างใบ อาจออกเป็นดอกเดี่ยวหรือมีหลายดอกเกิดที่เดียวกัน มีก้านดอก มีกลีบเลี้ยงติดกันเป็นหลอดสั้นๆ ปลายแยกเป็น 5 กลีบ แต่ละกลีบเป็นรูปสามเหลี่ยมแหลมสั้นสีเขียว กลีบดอกมี 5 กลีบ ติดกันที่โคนมีสีเหลือง ใหญ่กว่ากลีบเลี้ยงประมาณ 2 เท่า มีเกสรตัวผู้อยู่มาก มีก้านเมื่อดอกบาน จะกว้างประมาณ 8-10 มิลลิเมตร โดยแต่ละดอกจะมีเกสรตัวเมีย 1 อัน รังไข่มีผนังกั้นแยกเป็น 5-9 ห้อง อยู่ในกลีบเลี้ยง  ผลเมื่อแก่จะมีลักษณะเป็นรูปทรงจานกลมแบนและมีรอยแยก ผล แบบแห้งแตก ลักษณะของผลค่อนข้างกลม ประกอบด้วยซีกประมาณ 5-9 ซีก มีความยาวประมาณ 3.5 มิลลิเมตร ในแต่ละซีกที่ปลายจะมีหนามแหลมสั้นอยู่ 2 อัน และผิวลาย  เมล็ดเป็นรูปสามเหลี่ยมน้ำตาลแดงถึงดำมีจำนวน 5-8 เมล็ด

หญ้าขัด

การขยายพันธุ์หญ้าขัด 

หญ้าขัดใบยาว สามารถขยายพันธุ์ได้โดยการใช้เมล็ด โดยส่วนใหญ่แล้วมักจะเป็นการขยายพันธุ์เองในธรรมชาติ ไม่มีการนำมาปลูกในเชิงพาณิชย์ เพราะหญ้าขัดใบยาวจัดเป็นวัชพืชชนิดหนึ่งที่เกษตรกรมักจะกำจัดทิ้งในสวนไร่นา  ทั้งนี้หญ้าขัดใบยาวยังเป็นพืชที่มีความทนทานสูง สามารถทนแล้ง และทนน้ำท่วมขังได้เป็นอย่างดี และสามารถขึ้นได้ดีในทุกสภาพดินอีกด้วย

องค์ประกอบทางเคมีหญ้าขัด 

มีผลการศึกษาวิจัยพบว่าในหญ้าขัดใบยาวมีสารกลุ่ม Flavones และ กลุ่ม Alkaloids เช่น Scopadulin , Scopadulic acid B และ Glutinol เป็นต้น

รูปแบบและขนาดวิธีใช้หญ้าขัด

แก้ไข้ แก้หวัด แก้ปวดหัว ช่วยให้เจริญอาหาร แก้ร้อนใน ขับปัสสาวะ รักษาโรคกระเพาะ บรรเทาอาการปวดประจำเดือน ช่วยขับเหงื่อ แก้ท้องเสีย แก้โลหิตเป็นพิษ ใช้ลำต้นและรากหญ้าขัดใบยาวพอประมาณ ( 15-30 กรัม ) ต้มกินน้ำ 

ใช้เป็นยาขมเจริญอาหาร เป็นยาเย็น ฝาดสมาน บำรุงธาตุ ขับเหงื่อและแก้ไข้ ใช้ในโรคประสาท อาการไข้ผิดปกติต่างๆ โรคเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ โรคเรื้อรังเกี่ยวกับท้อง และแก้อ่อนเพลีย โดยใช้รากต้นนี้ผสมกับขิงต้มน้ำดื่มวันละ 2 ครั้งๆ ละขนาด 1 ถ้วยชาเล็กๆ

ช่วยแก้อาการอ่อนเพลีย โดยใช้รากนำมาแช่กับน้ำดื่มรวมกับหญ้าปากควาย เปลือกมะกอก และตะไคร้ อีกวิธีให้ใช้รากผสมกับขิง รับประทานครั้งละ 1 ช้อนชา วันละ 2 ครั้ง 

แก้อาการอาหารไม่ย่อย อาหารเป็นพิษ แก้ปวดท้อง โดยใช้ทั้งต้นนำมาต้มกับน้ำดื่ม

แก้อาการปัสสาวะไม่ออก ท้องผูก ขับเสมหะ แก้อาเจียน ขับเหงื่อ โดยใช้รากต้มกับน้ำดื่มเป็นยา

ช่วยบรรเทาอาการปวดฟัน โดยใช้ลำต้นนำมาต้มในน้ำ แล้วเอาน้ำที่ได้มาอม

ใบอังไฟพอสุก ทาน้ำมันเอามาปิดฝี ทำให้ฝีหัวแก่เร็วขึ้น (กลัดหนองเร็วขึ้น)

ส่วนวิธีการใช้หญ้าขัดใบยาวในตำรายาจีน คือ แก้เต้านมอักเสบ โดยใช้ต้นแห้งร่วมกับ โพกงเอ็ง (Tara xacum mongolicum Hand-Mazz) ต้มน้ำกิน และใช้ทาภายนอก และให้ใช้ต้นแห้งร่วมกับหัวผักกาดขาวสดน้ำตาลแดง ตำพอกภายนอกอีกครั้ง

แก้หวัดลมร้อน ใช้หญ้าขัดใบยาว เถาสายนํ้าผึ้ง   อย่างละ 1 ตำลึง ต้มใส่นํ้าตาลแดงดื่ม

แก้บิดมูกบิดเลือด ใช้หญ้าขัดใบยาวหรือหัวของมัน 1 ตำลึง ต้มน้ำ ผสมน้ำผึ้ง หรือผสมน้ำตาลแดง รับประทาน

แก้ลมลงท้อง หญ้าขัดใบยาว 1 ตำลึง ต้มน้ำ ใส่น้ำตาลแดงดื่ม

แก้ลมขึ้นเบื้องสูงปวดหัว ใช้หญ้าขัดใบยาวครึ่งตำลึง ต้มเนื้อสันหมูรับประทาน

รักษาแผลเรื้อรัง ใช้ใบหญ้าขัดใบยาวตำใส่น้ำผึ้งหรือไข่ขาว ใช้พอก

รักษาผิวหนังผื่นพิษบวมเจ็บ ใช้หญ้าขัดใบยาวตำแหลก แล้วพอก

รักษาแผลสด ใบหญ้าขัดใบยาว ตำแหลกผสมเหล้านิดหน่อย พอกเนื้อเก่าจะยุ่ย เนื้อใหม่จะงอก

           การศึกษาทางเภสัชวิทยา  สำหรับหญ้าขัดใบยาวยังไม่มีการศึกษาวิจัยทางเภสัชวิทยามากนัก ส่วนใหญ่จะเป็นรายงานผลการศึกษาวิจัยจากต่างประเทศ  เช่น  พบว่าน้ำสกัดจากต้น ทำให้ความโลหิตของกระต่ายที่ทำให้สลบแล้วลดลง และยังลดการเต้นของหัวใจกบที่แยกออกมาจากตัว นอกจากนี้ยังมีผลกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้เล็กของกระต่ายให้บีบตัวเพิ่มขึ้น เมื่อฉีดเข้าหลอดเลือดดำ

           ส่วนอีกตำราหนึ่งระบุว่า ในหญ้าขัดใบยาวมีสารบางชนิดในกลุ่ม flavore ซึ่งเป็นสารที่มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งทั้งในหลอดทดลองและในสัตว์ทดลอง และมีสาร Scopadulin ซึ่งมีฤทธิ์ในการต้านเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดเริม นอกจากนี้ยังพบว่ามีสาร Glutinol ซึ่งเป็นสารที่มีฤทธิ์แก้อาการปวดและช่วยลดการอักเสบอีกด้วย

หญ้าขัด

การศึกษาทางพิษวิทยา 

มีผลการศึกษาทางพิษวิทยาของหญ้าขัดใบยาวในต่างประเทศ ระบุว่า เมื่อฉีดสารสกัดน้ำของหญ้าขัดใบยาวเข้าใบช่องท้องของหนูทดลอง 5 ตัว ในขนาด 12.5 – 50 กรัม /กิโลกรัม (น้ำหนักตัว) พบว่าภายใน 24 ชั่วโมง ไม่ทำให้หนูตาย แต่เมื่อเพิ่มขนาดยามากกว่านี้ (ไม่ระบุขนาด) จะทำให้หนูตาย 1 ตัว

ข้อแนะนำและข้อควรระวัง

สตรีมีครรภ์ไม่ควรใช้หญ้าขัดใบยาว เพราะในหญ้าขัดใบยาวมีสารบางชนิดที่ทำให้เกิดการแท้งบุตรได้ ส่วนในคนปกติควรระมัดระวังในการนำหญ้าขัดใบยาวมาใช้เป็นสมุนไพร โดยสารใช้ตามขนาด/ปริมาณตามที่ได้ระบุในตำรับ/ตำรายา ไม่ควรใช้มากเกินไปหรือใช้ติดต่อกันเป็นระยะเวลานานจนเกินไปเพราะอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพได้ สำหรับเด็ก ผู้ป่วยโรคเรื้อรังและผู้ที่ต้องรับประทานยาต่อเนื่อง ก่อนจะใช้หญ้าขัดใบยาวในการบำบัดรักษาโรคควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้เสมอ


เอกสารอ้างอิง

  1. ภก.ชัยโย ชัญชาญทิพยุทธ.หญ้าขัด.คอลัมน์สมุนไพรน่ารู้.นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่มที่12.เมษายน.2523
  2. มัณฑนา นวลเจริญ. พรรณไม้ป่าชายหาด. ปทุมธานี. สำนักพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ 2552 หน้า 161
  3. พรชัย เหลืองอาภาพงค์.2540.วัชพืชศาสตร์.โรงพิมพ์ลินคอร์น.กรุงเทพฯ.หน้า106-134,467-462,225-239
  4. รายงานผลการดำเนินงานประจำปี 2558-2559 โครงการพฤกษศาสตร์พื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ในภาคเหนือตอนบนอำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่.สมุนไพรพื้นบ้านล้านนา.หน้า194
  5. สาระสำคัญในใบหญ้าขัดมอญ.กระดานถาม-ตอบ.สำนักงานข้อมูลสมุนไพรคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.(ออนไลน์)เข้าถึงได้จากhttp://www.medplant.mahidol.ac.th/user/reply.asp?id=6313