เทียนบ้าน ประโยชน์ดีๆ สรรพคุณเด่นๆ และข้อมูลงานวิจัย

เทียนบ้าน

ชื่อสมุนไพร  เทียนบ้าน
ชื่ออื่นๆ/ชื่อท้องถิ่น  เทียนดอก , เทียนขาว , เทียนไทย , เทียนสวน (ภาคกลาง) , ดอกเทียน (ภาคเหนือ) , ห่งเซียน , เซียนถ่ออั๊ง , โจยกะเช่า , จึงกะฮวย (จีน)
ชื่อวิทยาศาสตร์  Impatiens balsamina Linn. 
ชื่อสามัญ  Garden balsam ,  Kamantique , Touch Me Not.
วงศ์  BALSAMINACEAE

 

ถิ่นกำเนิดเทียนบ้าน

ถิ่นกำเนิดดั้งเดิมของเทียน สันนิษฐานว่าอยู่ในประเทศอินเดีย (แต่อีกข้อมูลหนึ่งระบุว่า มีถิ่นกำเนิดในทวีปแอฟริกา) จากนั้นได้มีการแพร่กระจายพันธุ์ไปยังเขตร้อนต่างๆ ทั่วโลก สำหรับในประเทศไทยนั้นคาดว่า เทียนถูกนำมาปลูกในเมืองไทย ช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา หรือต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เพราะพบหลักฐานเป็นชื่อในหนังสืออักขราภิธานศรัษท์ (พ.ศ.2416)ว่า "เทียน : เป็นชื่อของทำด้วยสีผึ้งสำหรับจุดไฟ อีกอย่างหนึ่งคือต้นดอกไม้ศรีต่างๆ " ในปัจจุบันสามารถพบเทียนบ้านได้เกือบทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยจะพบมากทางภาคเหนือและภาคกลาง ส่วนภาคอีสานและภาคใต้พบได้ประปราย


ประโยชน์และสรรพคุณเทียนบ้าน

ประโยชน์หลักของเทียนบ้านคือ เป็นไม้ดอกไม้ประดับ เพราะมีลำต้นคล้ายลำเทียน มีดอกงดงามเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีหลากหลายสี ปลูกง่าย มีดอกเร็ว ปลูกได้ทั้งในกระถาง ปลูกลงแปลง และปลูกตามริมรั้ว 

ส่วนเมล็ดเมื่อบีบจะให้น้ำมันใช้เป็นน้ำมันสำหรับหุงต้มหรือน้ำมันสำหรับใช้จุดตะเกียงได้ถึงเป็นพรรณไม้ที่นิยมปลูกกันเป็นไม้ประดับตามบ้านเรือน ตามสถานที่ราชการต่าง ๆ ใบสดนำมาต้มกับน้ำใช้สระผม จะช่วยบำรุงผม ทำให้ผมดกดำได้และ น้ำคั้นจากใบสดสามารถนำมาใช้ย้อมสีผมแทนใบเทียนกิ่งได้

นอกจากนี้ชาวมาเลเซียในอดีต นิยมใช้กลีบของต้นเทียนทาสีเล็บ และชาวบาหลีในอดีต ก็นิยมนำใบเทียนมากินเป็นอาหารเช่นเดียวกัน

สำหรับสรรพคุณทางยานั้น ตามตำรายาไทยระบุว่า ใบ มีรสขม ฉุน สุขุม ใช้ขับลม ทำให้โลหิตหมุนเวียนคล่อง แก้บวม, โรคปวดตามข้อ, เจ็บปวดเกิดจากการถูกกระทบกระแทก, แก้ฝีประคำร้อยและแผลมีหนอง แก้บิดมูกเลือด และงูกัด ดอก มีรสสุขุม ชุ่ม ใช้แก้ปวดข้อ, ปวดเอว, แก้ปวดท้องก่อนมีประจำเดือน
เมล็ด มีรสขม ฉุน สุขุม มีพิษ ใช้ขับเสมหะข้น ๆ, ขับลูกที่ตายออก, ขับประจำเดือน, ละลายกระดูก แก้กระดูกหรือก้างปลาติดคอ, แก้พิษงู, แผลติดเชื้ออักเสบทั้งหลาย, แผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก และแก้บวม ลำต้น มีรสชุ่ม ไม่มีพิษ ใช้ขับลม ทำให้เอ็นคลายตัว โลหิตหมุนเวียนคล่อง, แก้ปวด, เหน็บชา และแผลเน่าเปื่อยบวมเป็นพิษ
ราก มีรสขม ชุ่ม ฉุน สุขุม มีพิษเล็กน้อย ทำให้โลหิตหมุนเวียนดี แก้บวม และปวดกระดูก แผลหกล้มบวมเจ็บ และก้างปลาหรือกระดูกไก่ติดคอ, ตกขาว, ตกเลือด

นอกจากนี้ตามตำรายาจีน หมอจีนจะใช้ใบของต้นเทียนดอกขาวนำมาตำใช้พอกเป็นยาถอนพิษ ปวดแสบ ปวดร้อน และในทางการแพทย์แผนปัจจุบันได้มีการศึกษาวิจัยพบว่า ประโยชน์ทางยา ใบเทียนบ้านมีสารคล้าย lawsone สามารถฆ่าเชื้อราที่เป็นสาเหตุของโรคกลาก (ring worm) โรคกลากที่เกิดบริเวณง่ามเท้า (tinea pedis) และฮ่องกงฟุต ได้มีการเตรียมเป็นยาขี้ผึ้ง และครีมเพื่อใช้รักษาโรคอีกด้วย



ลักษณะทั่วไปเทียนบ้าน

เทียนบ้านจัดเป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็ก มีอายุราว 1ปี มีความสูงของต้นประมาณ 20-60เซนติเมตร ลำต้นโปร่งแสง แต่เปราะและหักง่าย แตกกิ่งก้านใกล้กับโคนต้น ข้อกลวง ต้นใหญ่ เป็นรูปกลมทรงกระบอก ลำต้นมีลักษณะกลมเป็นสีเขียวอ่อนอมสีแดง อวบน้ำ มีเนื้อนิ่ม ผิวเรียบ ใบเป็นใบเดี่ยวออกสลับหมุนเวียนไปเป็นวง ลักษณะใบยาวเรียวแหลม ขอบใบมีรอยหยัก เป็นฟันคล้ายฟันเลื่อย กลางใบป่องออก ใบยาวประมาณ 10เซนติเมตร กว้าง 2-3เซนติเมตร มีเส้นใบสีขาวมองเห็นได้ชัดเจนและ มีก้านใบสั้น  ดอกออกเป็นดอกเดี่ยว หรืออยู่รวมกันเป็นช่อ 2-3ดอก ออกตามง่ามใบ มีกลีบเลี้ยง 3กลีบ สีเขียว มีกลีบดอก 5กลีบ มีกลีบล่างกลีบหนึ่งงอเป็นกระเปาะ กันกระเปาะมีส่วนยื่นออกมาเป็นหลอดเล็ก ๆ ยาว ๆ ปลายโค้งงอขึ้นเล็กน้อย มีน้ำหวานขังอยู่ เรียกว่า สะเปอร์ เป็นลักษณะพิเศษของไม้วงศ์นี้อย่างหนึ่ง กลีบดอกมีสีหลายสี ตั้งแต่สีขาว, ชมพูอ่อน, แดง, ม่วง หรือมีสีผสมกันก็ได้ กลีบดอกอาจซ้อนหรือไม่ซ้อนก็ได้ เกสรตัวผู้มี 5อัน เกิดติดกันอยู่รอบ ๆ รังไข่ รังไข่แบ่งออกเป็น 5ห้อง ปลายรังไข่มี 5รอยแยก  ดอกเทียนบานได้ 1-2วัน ก็จะร่วงโรย แต่จะมี ดอกใหม่บานขึ้นมาแทนที่ จึงทำให้ต้นเทียนมีดอกบานเต็มต้นอยู่ได้นานนับเดือน ผล เป็นกระเปาะสีเขียว รูปร่างกลมรี หัวท้ายแหลม ยาวประมาณ 1.5-2เซนติเมตร กระเปาะมีรอยแยกแบ่งเป็น 5 กลีบ เปลือกค่อนข้างหนา มีลักษณะอวบน้ำและมีสีเขียว เมื่อผลแก่เปลือกจะแตกออกตามยาว เปลือกผลจะม้วนดีดเมล็ดกระเด็นไปไกล เมล็ดอยู่ในผลหลายสิบเมล็ดลักษะกลม เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 2มิลลิเมตร สีน้ำตาลดำ มีรอยกระ


การขยายพันธุ์เทียนบ้าน

เทียนบ้านสามารถขยายพันธุ์ได้โดยวิธีการเพาะเมล็ด โดยมีวิธีการคือเมล็ดแก่ของเทียนบ้านมาหว่านในแปลง หรือเพาะในถาดเพาะก็ได้ ในกรณีที่เพาะในถาดเพาะให้ผสมดินกับปุ๋ยคอกแล้วนำเมล็ดไปเพาะแล้วรดน้ำให้ชุ่ม นำถาดเพาะไปไว้ในที่ร่มหรือที่ที่มีการพรางแสง 80-90% แล้วรักษาความชื้นโดยการรดน้ำ เช้า – เย็น จากนั้นเมื่อต้นกล้างอกและมีใบจริง 2-3 คู่ (อาจจะใช้เวลาประมาณ 15 วัน) จึงเตรียมขุดไปปลูกในแปลงหรือในกระถางที่ต้องการ โดยขุดหลุมลึกประมาณ 4-5 เซนติเมตร ระหว่างต้นประมาณ 20-30 เซนติเมตร แล้วนำต้นกล้าลงปลูกกลบดินตรงโดนให้พูนรดน้ำ เช้า – เย็น ทั้งนี้เทียนบ้านเป็นพืชที่ต้องการความชื้นและชอบแสงแดดอ่อนๆ ขอบที่ร่มรำไร โดยหลังจากนำต้นกล้ามาปลูกประมาณ 30 วัน ก็จะเริ่มผลิตดอกและบาน


องค์ประกอบทางเคมี

ใบสดและทั้งต้นพบสาร naphthoquinone และ 2-methoxy-1, 4-napthoquinone. 1,4-naphthoquinone sodium salts ในดอกพบสารAnthocyanin, leucoanthocyanin , Cyanidin , Delphinidin , Harands , Quercetin , flavond , Pelargonidin , Malvidin Kaempferol ในรากพบ Cyanidin , mono-glycosidise ในเมล็ดพบสาร ß-sitosterol  , Balsaminasterol และกรดไขมัน เช่น palmatic , stearic , linoleic และ parinaric acid.

 
 

                

 

ที่มา : Wikipedia

 

รูปแบบ/ขนาดวิธีใช้

  • แก้ปวดข้อ ใช้ใบสด 30 กรัม หรือใบแห้ง 15 กรัม ต้มกับน้ำผสมเหล้าดื่ม          
  • ยารักษากลากเกลื้อน ใช้ใบสด 1 กำมือ ตำให้ละเอียด ตำทั้งน้ำและเนื้อบริเวณที่เป็น ทาบ่อยๆ จนกว่าจะหาย
  • แก้ฝีและแผลพุพอง ใช้ใบสด 5-10 ใบ ล้างให้สะอาด ตำให้ละเอียด นำมาพอกที่เป็นแผล วันละ 3 ครั้ง จนกว่าจะหายหรือ
  • แก้หน้าและขาบวม ใช้รากและใบสดผสมน้ำตาลทราย ตำให้ละเอียดพอกบริเวณที่บวม
  • แก้แผลงูกัด ใช้ต้นสด 160 กรัม ตำคั้นเอาน้ำกินและเอากากพอกแผลหรือใช้ต้นสดเก็บเอาไว้ครึ่งปี   ใช้ทั้งรากและใบตำพอกที่บวม หรือใช้เหล้าหวานผสมกับกากพอกแผล
  • แก้คอเป็นเม็ดเดี่ยวหรือเม็ดคู่ ใช้เมล็ดบดเป็นผง ใช้กระดาษม้วนเป่าเข้าไป อมไว้วันละ 2-3
  • ครั้ง

นอกจากนี้ยังสามารถใช้ใบสดของเทียนบ้านแทนใบเทียนกิ่ง โดยนำมาตำรวมกับเหง้าขมิ้นชัน พอกจมูกเล็บที่กำลังจะเป็นหนอง อักเสบ จะทำให้อาการอักเสบลดลง และหายในที่สุด


การศึกษาทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย มีการทดสอบฤทธิ์ต้านแบคทีเรียของสารสกัดจากส่วนต่างๆ ของเทียนบ้าน ดังนี้ เมื่อใช้สารสกัดจากดอกและใบ เพื่อทดสอบฤทธิ์ต้านเชื้อ Staphylococcus aureus ในจานเพาะเชื้อ พบว่ามีฤทธิ์ ส่วนการทดสอบน้ำสกัดจากรากและลำต้นกับ S. aureus พบว่าไม่มีฤทธิ์ แต่เมื่อทดสอบสารสกัดเอทานอล (95%) จากดอกและใบ พบว่าสารสกัดนี้มีฤทธิ์ต้าน S. aureus ในจานเพาะเชื้อ ในขณะที่สารสกัดนี้จากรากและลำต้นกลับไม่มีฤทธิ์ นอกจากนี้เมื่อทดสอบสารสกัดเมทานอลและน้ำสกัดจากใบและลำต้นของเทียนบ้าน ในการต้านเชื้อแบคทีเรียหลายชนิด ผลการทดสอบพบว่า สารสกัดจากใบและลำต้นของเทียนบ้านทั้ง 2 แบบ สามารถต้านเชื้อ S. aureus ได้ โดยสารสกัดจากใบมีฤทธิ์ดีกว่าลำต้น และสารสกัดจากเมทานอลให้ฤทธิ์ดีกว่าน้ำสกัด และจากการทดสอบสารสกัดเอทานอล (95%) และน้ำสกัดจากส่วนต่างๆ ของสมุนไพรแห้งหลายชนิด ซึ่งสกัดโดยวิธีการแช่แล้วนำสารสกัดแห้งที่ได้ไปเจือจางให้มีความเข้มข้น 1:1 และ 1:10 จากนั้นนำไปทดสอบฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย โดยวิธี disc-diffusion พบว่า สารสกัดจากทุกส่วนของเทียนบ้าน ยกเว้นสารสกัดจากลำต้นด้วยน้ำ สามารถต้านเชื้อ S. aureus ได้ดีทั้ง 2 ความเข้มข้น นอกจากนี้มีการทดสอบน้ำสกัดจากใบและลำต้น โดยนำน้ำสกัดนั้นมาย้อมผ้าขนสัตว์และผ้าไหมแล้วทดสอบฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย S. aureus ของผ้าที่ย้อมแล้ว ผลการทดสอบพบว่า ฤทธิ์ต้านแบคทีเรียของสีย้อมจะขึ้นกับเวลาของการย้อมและความเข้มข้นของสีย้อม และจากการทดสอบพบว่าผ้าไหมที่ย้อมสีแล้วมีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียมากกว่าผ้าขนสัตว์ และสีย้อมจากใบมีฤทธิ์ดีกว่าลำต้น และจากการทดสอบฤทธิ์ต้านแบคทีเรียของสารสกัดจากพืชชนิดต่างๆ กัน โดยใช้กระดาษซับสารสกัดวางบนวุ้นเพาะเชื้อ (filter paper disc method) พบว่าสารสกัดอะซีโตน ไดเอทิลอีเทอร์ เอทานอล และน้ำสกัด จากส่วนเหนือดินของเทียนบ้าน มีฤทธิ์ต้าน S. aureus จากการศึกษาสารสำคัญในเมล็ดเทียนบ้านที่มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย พบว่าเป็นสารพวก peptides ที่ประกอบด้วย amino acids 20 ชนิด และสารสำคัญอีกชนิดหนึ่งที่มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียหลายชนิด ซึ่งแยกได้จากสารสกัดเอทานอล (95%) จากส่วนเหนือดินแห้ง  และสารสกัดทั้งต้นด้วยเมทานอล คือ 2-methoxy-1,4-naphtho-quinone (MNQ) นอกจากนี้สารสำคัญในเทียนบ้านที่เป็นสารกลุ่ม naphthoquinone เรียกชื่อเฉพาะว่า lawsone พบว่ามีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียหลายชนิด

ฤทธิ์ต้านการอักเสบ สารประกอบฟีนอลิก (phenolic compounds) ที่สกัดได้จากส่วนดอกเทียนบ้าน มีฤทธิ์ต้านการอักเสบเมื่อทำการทดสอบในหลอดทดลอง (in vitro) โดยมีผลยับยั้งการผลิต nitric oxide (NO) ในเซลล์ microglial BV- 2 ที่ถูกกระตุ้นด้วย lipopolysaccharide (LPS)

การศึกษาฤทธิ์แก้ปวดและต้านการอักเสบแบบเฉียบพลันของเทียนบ้านในสัตว์ทดลอง โดยทดลองป้อนสารสกัดน้ำจากใบเทียนบ้านขนาด 500,1000และ 2000มก./กก. ให้แก่หนูแรท 1ชั่วโมง ก่อนเหนี่ยวนำให้หนูเกิดอาการบวมและอักเสบตรงอุ้งเท้าด้วยการฉีดcarrageenan 1% ผลจากการสังเกตอาการบวมของอุ้งเท้าหนูเมื่อเวลาผ่านไป 3ชั่วโมงพบว่า การกินสารสกัดน้ำจากใบเทียนบ้านช่วยยับยั้งอาการบวมของอุ้งเท้าหนูได้อย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม โดยขึ้นอยู่กับขนาดการได้รับสาร (dose dependent) และคิดเป็นเปอร์เซ็นต์การยับยั้งอาการบวมเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมได้เป็น 34.16, 44.58 และ 65.42% (สำหรับขนาด 500, 1000 และ 2000 มก./กก. ตามลำดับ) นอกจากนี้ยังพบว่าการกินสารสกัดน้ำจากใบเทียนบ้านมีฤทธิ์ยับยั้งอาการปวดเมื่อนำหนูไปทดสอบด้วยวิธี tail flick test

นอกจากนี้มีการศึกษาถึงสารสำคัญที่ได้จากกลีบดอกเทียนบ้าน ซึ่งมีฤทธิ์เป็น selective cyclooxy genase-2 (COX-2) inhibitor ซึ่ง enzyme cyclooxygenase-2 เป็นเอนไซม์ที่ก่อให้เกิดสารกระตุ้นการอักเสบหลายชนิด เช่น histamine, prostaglandin โดยสารสำคัญเป็นสารจำพวก 1,4-naphthoquinone sodium salts

ฤทธิ์แก้ปวด  การป้อนสารสกัดเมทานอลจากดอกเทียนบ้านให้แก่หนูเม้าส์ขนาด 50-400มก./กก. มีฤทธิ์บรรเทาอาการปวด เมื่อทดสอบด้วยวิธีกระตุ้นด้วยสารเคมีและความร้อน (chemical- and heat-induced pain) ได้แก่ การฉีดกรดอะซิติกเข้าช่องท้องเพื่อให้เกิดอาการเจ็บปวดและสังเกตการหดตัวของช่องท้อง (acetic acid-induced writhing test), ความสามารถในการทนอยู่บนแท่นร้อน (hot plate test), การจุ่มหางหนูลงในน้ำร้อน (tail immersion test) และการฉีดฟอร์มาลินเข้าใต้ผิวหนังบริเวณอุ้งเท้า (formalin test) 

ฤทธิ์ต้านเชื้อรา  การศึกษาในหลอดทดลองพบว่า สารสกัดชนิดต่างๆ ได้แก่ แอลกอฮอล์ คลอโรฟอร์ม มีเทน และน้ำ จากส่วนใบ และรากของเทียนบ้านมีฤทธิ์ต้านเชื้อราAspergillus nigra, Candida albicans, Aspergillus flavus, Trichoderma reesei และ Penicillum sp.

นอกจากนี้ยังมีรายงานการศึกษาวิจัยทางเภสัชวิทยาอื่นๆ อีกเช่น เมล็ดสกัดด้วยน้ำ มีผลกระตุ้นมดลูกของกระต่ายที่ท้องและไม่ท้อง และต่อมดลูก หนูขาวที่ท้อง ทำให้มดลูกหดตัวเร็วและแรงขึ้น น้ำสกัดหรือส่วนที่สกัดด้วยแอลกอฮอล์จากเมล็ด มีผลทำให้ลำไส้เล็กที่แยกออกมาของกระต่ายคลายตัว และเมื่อให้หนูขาวตัวเมียกินน้ำต้มจากเมล็ดนี้ 10วัน จะสามารถใช้เป็นยาคุมกำเนิดได้อย่างดี ยานี้จะกดความรู้สึกทางเพศ ลดน้ำนม และลดการทำงานของมดลูก


การศึกษาทางพิษวิทยา

มีการศึกษาความเป็นพิษแบบเฉียบพลันของเทียนบ้าน โดยป้อนสารสกัดน้ำจากใบเทียนบ้านขนาด 3ก./กก. ให้แก่หนูแรทเพียงครั้งเดียวพบว่า ไม่ทำให้หนูตาย และไม่พบอาการข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ภายใน 24ชั่วโมง  เช่นเดียวกับการทดลองป้อนสารสกัดเมทานอลจากดอกเทียนบ้านขนาด 500-5,000มก./กก. ให้แก่หนูเม้าส์เพียงครั้งเดียว เพื่อทดสอบความเป็นพิษแบบเฉียบพลันพบว่า สารสกัดเมทานอลดอกเทียนบ้านขนาดดังกล่าวไม่ทำให้หนูตาย และไม่ก่อให้เกิดพิษใดๆ ในช่วงระยะเวลาใน 72ชั่วโมงหลังจากได้รับสารสกัด

พิษต่อเซลล์ ทดสอบสารสกัดเอทิลอะซีเตทจากส่วนเหนือดินกับเซลล์ Hela-S3 โดยมี IC50 เท่ากับ 25 มคก./มล. พบว่ามีฤทธิ์อ่อนๆ แต่ถ้าใช้สารสกัดนี้จากเมล็ดเทียนบ้านที่วางขายในท้องตลาดกับเซลล์ดังกล่าว โดยมี IC50 เท่ากับ 100 มคก./มล. พบว่าผลการทดสอบไม่แน่นอน ส่วนการทดสอบสารสกัดเมทานอลจากส่วนเหนือดินกับ cells-Human-SNU-1 และ cells-Human-SNU-C4 โดยมี IC50 มากกว่า 0.3 มก./มล. พบว่าไม่มีฤทธิ์ และถ้าใช้สารสกัด   เมทานอลหรือน้ำสกัดจากทั้งต้นแห้ง ความเข้มข้น 0.1 มก./มล. กับเซลล์ Hela พบว่าให้ผลเช่นเดียวกัน


ข้อแนะนำ/ข้อควรระวัง

  1. หญิงมีครรภ์ห้ามใช้สมุนไพรชนิดนี้
  2. ห้ามรับประทานรากเทียนบ้านมากหรือติดต่อกันนาน ๆ หรือบ่อย ๆ เพราะอาจจะเป็นอันตรายต่อม้ามและกระเพาะ
  3. เมล็ดเทียนบ้านสามารถละลายกระดูกและฟัน อันเป็นสาเหตุที่จะทำให้ฟันเสียได้ ดับนั้นจึงควรระมัดระวังไม่ให้ถูกฟันในขณะใช้



เอกสารอ้างอิง

  1. หนังสือสมุนไพรสวนสิรีรุกขชาติ.  (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล).  “เทียนบ้าน Garden Balsam”.  หน้า 124.
  2. เดชา ศิริภัทร.เทียน:ไม้ดอกงามที่ได้นามจากลำต้น.คอลัมน์ต้นไม้ใบหญ้า.นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่มที่ 234.กุมภาพันธ์ 2550
  3. นันทวัน บุณยะประภัศร อรนุช โชคชัยเจริญพร, บรรณาธิการ.  สมุนไพรไม้พิ้นบ้าน เล่ม 2. กรุงเทพฯ: บริษัท ประชาชน จำกัด, 2541:640 หน้า.
  4. หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5.  “เทียนดอก”.  (ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม).  หน้า 382-384.
  5. ภก.ชัยโย ชัยชาญทิพยุทธ.ดาวเรืองและเทียน.คอลัมน์สมุนไพรน่ารู้.นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่มที่ 13.พฤษภาคม.2523
  6. หนังสือสมุนไพรไทย เล่ม 1.  “เทียนดอก (Tian Dok)”.  (ดร.นิจศิริ เรืองรังษี, ธวัชชัย มังคละคุปต์).  หน้า 147.
  7. สำนักงานคณะกรรมการการสาธารณสุขมูลฐาน กระทรวงสาธารณสุข. สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2541: 176 หน้า.
  8. พวงน้อย โลหะขจรพันธ์.  การศึกษาฤทธิ์การฆ่าเชื้อบัคเตรีและเชื้อราของสมุนไพรบาง ชนิด.  วิทยานิพนธ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2521.
  9. สุมาลี เหลืองสกุล.  ฤทธิ์ต้านแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของการเกิดหนองของสารสกัดจากสมุนไพร 6 ชนิด.  การประชุมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 13, สงขลา, 20-23 ต.ค. 2530.
  10. เทียนบ้าน.สมุนไพรที่มีการใช้ในงาน สาธารณสุข.สำนักงานข้อมูลสมุนไพรคณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล
  11. เทียนบ้าน.กลุ่มพืชถอนพิษ.สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด.โครงการอนุรักษ์พันธุ์กรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก http://www.rspg.or.th/plant_data/herbs/herbs_20.htm.
  12. Takatsuki S, Narui T, Ekimoto H, Abuki H, Niijima K, Okuyama T.  Studies on cytotoxic activity of animal and plant crude drugs.  Natural Med 1996;50(2):145-57. 
  13. Choi SC, Jung JS.  Study on the antimicrobial activity of Impatiens balsamina (III).  J Korean Fiber Soc 1999;36(4):338-43.   
  14. Rajendran R, Manikandan A, Hemalatha K, Sweety M, Prabhavathi P. Antimicrobial activity of Impatiens balsamina plant extract. World J Pharm Pharm Sci. 2014; 3(7): 1280-6.
  15.  Oku H, Ishiguro K.  Cyclooxygenase-2 inhibitory 1,4-naphthoquinones from Impatiens balsamina L.  Biol Pharm Bull 2002;25(5):658-60. 
  16. Kosuge T, Yokota M, Sugiyama K, Yamamoto T, Ni MY, Yan SC.  Studies on antitumor activities and antitumor principles of Chinese herbs. I. Antitumor activities of Chinese herbs.  Yakugaku Zasshi 
  17. Choi SC, Jung JS.  Studies of antimicrobial component of extracts of Impatiens balsamina (L).  Han’guk Somyu Konghakhoechi 1997;34(6):393-9. 
  18. Debashree N, Subhalakshmi A, Rita S, Pfuzia A. Study of anagelsic and anti-inflammatory effects of Impatiens balsamina leaves in albino rats. Int J Pharm Bio Sci. 2013; 4(2): 581-7.
  19. Kang SC, Moon YH. Isolation and antimicrobial activity of a naphthoquinone from Impatiens balsamina. Saengyak Hakhoechi 1992;23(4):240-7
  20. Gottshall RY, Lucas EH, Lickfeldt A, Roberts JM.  The occurrence of antibacterial substances active against Mycobacterium tuberculosis in seed plants.  J Clin Invest 1949;28:920-3.
  21. Imam MZ, Nahar N, Akter S, Rana MS. Antinociceptive activity of methanol extract of flowers of Impatiens balsamina. J Ethnopharmacol. 2012; 142(3): 804-10.
  22. Hyun JW, Lim KH, Shin JE, et al.  Antineoplastic effect of extracts from traditional medicinal plants and various plants.  Korean J Pharmacog 1994;25(2):171-7. 
  23. Yang X, Summerhurst DK, Koval SF, Ficker C, Smith ML, Bernards MA.  Isolation of an antimicrobial compound from Impatiens balsamina L. using bioassay-guided fractionation.  Phytother Res 2001;15(8):676-80. 
  24. Kim CS, Subedi L, Kim SY, Choi SU, Choi SZ, Son MW, et al. Two new phenolic compounds from the white flower of Impatiens balsamina. Phytochem Lett. 2015; 14: 215-20.