กระบองเพชร ประโยชน์ดีๆ สรรพคุณเด่นๆ และข้อมูลงานวิจัย
กระบองเพชร งานวิจัยและสรรพคุณ 15 ข้อ
ชื่อสมุนไพร กระบองเพชร
ชื่อวิทยาศาสตร์ Hoodia gordonii
ชื่อชั้นทางวิทยาศาสตร์
- ตระกูล Gentinales
- วงค์ Apocynaceae
- วงค์ย่อย Asclepindoideae
- เผ่า Stapeliae
- สกุล Hoodia
- ชนิด H.gordonii
- ชื่อทวินาม Hoodia gordonii
ถิ่นกำเนิดกระบองเพชร
กระบองเพชร หรือ ชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ คือ Hoodia gordonii ต่อมาได้ถูกค้นพบและวาดภาพโดย พ.อ.โรเบิร์ตกอร์ดอนจาค็อบ ซึ่งค้นพบในบริเวณพื้นที่ใกล้เคียงของแม่น้ำสีส้ม ในช่วงประมาณ ค.ศ.1779 อีกทั้งระบุว่าเป็นประเภทที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับ stapelia โดยแหล่งที่พบนั้นพบในทะเลทรายแถบแอฟริกาใต้ และนามิเบีย แต่พบมากในทะเลทราย Kalahari กล่าวกันว่าชนเผ่า San Bushman นำมาใช้เป็นพืชที่ใช้ในการเดินทางไกลไปในทะเลทราย หรือ การล่าสัตว์เพื่อช่วย ให้ไม่รู้สึกหิว และนำมาใช้นับพันปีมาแล้ว นี่เองจึงทำให้วงการแพทย์และนักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจศึกษาเป็นพิเศษว่ามี ส่วนประกอบอะไรในกระบองเพชร นี้ที่มีผลต่อความรู้สึกอยากอาหารเช่นเดียวกับสมุนไพรตัวอื่นๆ เช่น หญ้าดอกขาว, เม็ดแมงลัก, มะนาว
ประโยชน์และสรรพคุณกระบองเพชร
- ช่วยลดการดูดซึมไขมันเข้าสู่ร่างกาย
- ช่วยสลายไขมันเก่า
- ช่วยควบคุมอาการอยากอาหาร
- ช่วยลดน้ำหนัก
- ไฟเบอร์คุณภาพสูง
- มีกรดอะมิโน
- มีวิตามินบี 3
- ช่วยลดโคเลสเตอรอล LDL
- ไตรกลีเซอไรด์ ต่อต้านอนุมูลอิสระ
- ช่วยลดความอ้วน
- อุดมด้วยวิตามิน ซี
- มีวิตามิน เอ
- ช่วยลดระดับน้ำตาล
- ควบคุมน้ำตาลในกระแสเลือด
- มีกรดอะมิโนที่จำเป็นลดการดูดซึมน้ำตาลเข้าสู่เซลล์
กระบองเพชรที่มีสรรพคุณสามารถลดความอ้วนได้นั่นก็คือ กระบองเพชรพันธุ์ Hoodia Gordonii ทั้งยังมีการศึกษาค้นคว้าวิจัยในกระบองเพชรพันธุ์นี้ จากนักวิทยาศาสตร์และนักวิจัยทั่วโลกว่ามีคุณสมบัติในการลดน้ำหนักได้ ซึ่งกระบองเพชรพันธุ์นี้ถูกค้นพบโดย พอ.โรเบิร์ตกอร์ดอนจะค็อบ ในปี ค.ศ.1779 ซึ่งพบในทะเลทรายในแอฟริกาใต้ และนามิเบีย ชาว San Bushman ก็ได้มีการบริโภคพืชนี้มานานนับพันปีมาแล้ว ทั้งในรูปสดและนำไปตากแดดจนแห้ง แต่พวกเขาจะไม่บริโภคส่วนที่เป็นดอกและราก ชาว San Bushman เล่าว่าพวกเขาจะพกกระบองเพชร นี้ไปด้วยถ้าต้องออกล่าสัตว์ หรือ เดินทางไกลใน ทะเลทราย เนื่องจากเป็นพืชที่ให้ปริมาณไฟเบอร์สูงมาก จึงมีส่วนสำคัญในการช่วย ควบคุมอาการอยากอาหาร (Appetite Control) และยังมีคุณสมบัติพิเศษ ที่จะเข้าไปจับกับโมเลกุลไขมันที่ลอยตัวอยู่เหนือกระเพาะอาหาร ทำให้ไขมันไม่สามารถดูดซับเข้าไปทางผนังลำไส้เล็กได้ และจะถูกกำจัดออกจากร่างกาย โดยการขับถ่าย นอกจากนี้ ยังช่วยรักษาระดับน้ำตาลในเลือดให้เป็นปกติ โดยมีกลไกที่ทำให้อาหาร ดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดได้ช้าลง จึงช่วยป้องกันภาวะน้ำตาลในเลือดสูงได้
ลักษณะทั่วไปของกระบองเพชร
คล้ายต้นกระบองเพชร โดยทั่วไปและ เป็นพืชอวบน้ำ (succulent) ซึ่งเป็นลักษณะที่สำคัญของพืช ในบริเวณที่มีความแห้งแล้วกันดาร จึงมีการสะสมน้ำไว้ในส่วนของต้น ราก และใบ จัดอยู่ใน กลุ่มพืชใบเลี้ยงคู่ Hoodia Gordonii
กระบองเพชร มีหลายชนิด พบในทะเลทรายและบางชนิดอยู่ตามป่าธรรมชาติ หรือ สภาพแวดล้อมทั่วไป แต่ส่วนใหญ่จะพบตามทะเลทรายมากกว่า แต่มีเพียง 2 สายพันธุ์ที่นิยมนำมาใช้สรรพคุณทางยา คือ
1. สายพันธุ์ Hoodia Gordonii
2. สายพันธุ์ Opuntia ficus-indica
แต่ที่มีผลงานการศึกษาค้นคว้าวิจัย ในปัจจุบัน คือ สายพันธุ์ Hoodia Gordonii
โครงสร้างของต้นกระบองเพชร
ส่วนใหญ่พบเจริญเติบโตในทะเลทรายที่มีสภาพภูมิอากาศแห้งแล้ง ซึ่งมีวิธีในการพัฒนาตนเองเพื่อให้ดำรงชีวิตให้อยู่ได้ในสภาพที่โหดร้าย การนั้นก็คือ การพัฒนาเปลี่ยนแปลง โครงสร้างเพื่อให้เหมาะสมกับการอยู่รอด โดยการ
- ลดรูปของใบเปลี่ยนเป็นหนาม เพื่อลดการคายน้ำ หนามยังสามารถที่จะช่วยในการพรางแสง ลดความร้อนและยังช่วยป้องกันการถูกทำลายโดยการดัดแทะจากสัตว์
- สร้างส่วนที่มีลักษณะคล้ายไข (Wax) ปกคลุมส่วนผิวของลำต้น มีจำนวนปากใบ (Stoma) บนลำต้นจำนวนน้อย และมีลำต้นเป็น รูปทรงกลมซึ่งมีพื้นที่ผิวน้อยที่สุดเมื่อเทียบกับปริมาตร ทำให้มี การสูญเสียน้ำน้อยลง
- พัฒนาเนื้อเยื่อพิเศษในลำต้น มีลักษณะคล้ายฟองน้ำ ทำหน้าที่ในการเก็บรักษาน้ำ
- มีระบบรากฝอยอยู่ตื้นๆ ใกล้กับผิวดิน ในเวลากลางคืนอากาศ เย็นลงไอหมอกจะลอยตัวต่ำลงและควบแน่นกลายเป็นหยดน้ำที่ผิว ดิน ทำให้รากฝอยสามารถดูดซับความชุ่มชื้นจากอากาศและผิวดิน ไปใช้ได้อย่างรวดเร็ว
- บางชนิดมีการพัฒนาระบบรากให้มีขนาดใหญ่ เพื่อใช้เก็บสะสมน้ำและอาหารบางชนิดที่มีความพิเศษ สามารถหดตัวดึงเอาลำต้นให้มุดลงไปใต้ก้อนกรวดหรือใต้ผิวดิน ช่วยลด ความร้อนและช่วยลดการคายน้ำโดยเฉพาะในหน้าร้อน
การขยายพันธุ์กระบองเพชร
การขยายพันธุ์กระบองเพชร นั้นสามารถทำได้ 3 วิธีคือ 1.การเพราะเมล็ด 2.การปักชำ 3.การต่อยอด เนื่องจากกระบองเพชร (Hoodia gordonii) นั้น เป็นพืชที่มีถิ่นที่อยู่ในทวีปแอฟริกา จึงไม่นิยมนำมาปลูกในไทย เนื่องจากสภาพแวดล้อมไม่เอื้ออำนวย และข้อมูลการขยายพันธุ์และการดูแลรักษา นั้นยังไม่เป็นที่แพร่หลาย
องค์ประกอบทางเคมีของกระบองเพชร
พืชชนิดนี้ ให้สารอาหารประเภทเส้นใย (fiber) สารต้านอนุมูลอิสระ และ Sterol glycosides
รูปภาพองค์ประกอบทางเคมีของกระบองเพชร
P57 (glycoside) ที่มา : en.wikipedia.org/wiki
กลไกการทำงานของสารในกระบองเพชร
สาร Sterol glycoside นักวิทยาศาสตร์ตั้งข้อสงสัยว่า เป็นสาร Sterol glycoside หรือไม่ที่มีผลลดความอยากอาหาร จึงตั้งสมมุติฐานไว้ว่า สาร Sterol glycoside นี้อาจส่งสัญญาณไปหลอกสมองส่วน Hypothalamus ว่าน้ำตาลในเลือดสูงพอแล้ว ไม่ต้องกินอะไรเพิ่มอีกแล้ว เพื่อสนับสนุนสมมุติฐานนี้ นักวิทยาศาสตร์ได้ทำการทดลองโดยน้ำสารสกัดจากกระบองเพชร (Hoodia gordoni) i (ซึ่งสารสกัดนี้ผลิตโดยบริษัท Phytopharm PLC ตั้งชื่อรหัสสารสกัดว่า P57AS3) ฉีดใส่ในสมองของหนูทดลอง แล้วตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงในสมอง ที่สุดก็พบว่ามีการเพิ่มขึ้นของระดับพลังงาน (ATP) ในสมองของส่วน Hypothalamus ถึง 150% นี่อาจเป็นสัญญาณหนึ่งที่บ่งบอกความเพียงพอในระดับพลังงานที่สมองต้องการ ขณะเดียวกันก็พบว่าหนูมีความต้องการอาหารลดลงถึง 60% จึงสรุปในเบื้องต้นว่า Sterol glycoside นี่แหละน่าจะเป็นสาระสำคัญที่ควบคุมความหิวได้
การศึกษาทางเภสัชวิทยาของกระบองเพชร
ผลการศึกษาประสิทธิภาพของสารสกัดของกระบองเพชร Hoodia gordonii ต่อความอยากอาหารและการลดน้ำหนักในมนุษย์ยังมีความขัดแย้งกัน โดยพบการศึกษาที่มีการใช้สารสกัดจากกระบองเพชร Hoodia gordonii ในมนุษย์จำนวน 2 การศึกษา
เป็นการศึกษาของบริษัท Phytopharm ในปี 2001 ซึ่งไม่ได้ตีพิมพ์เผยแพร่ แต่มีการรายงานว่า บริษัทได้ทำการศึกษาผลของสารสกัดของกระบองเพชร Hoodia gordonii ในอาสาสมัครที่มีภาวะอ้วน ซึ่งถูกแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม (ไม่ระบุจำนวนในแต่ละกลุ่ม) โดยผู้ป่วยกลุ่มหนึ่งได้รับยาหลอก ส่วนอีกกลุ่มได้รับสารสกัดจากกระบองเพชร Hoodia gordonii หลังจากติดตามผู้เข้าร่วมการศึกษาเป็นระยะเวลา 15 วัน พบว่ากลุ่มที่ได้รับสารสกัดลดปริมาณความต้องการพลังงานต่อวันลง 1,000 แคลอรี่ มีค่าเฉลี่ยพลังงานต่อวันเป็น 2,200 แคลอรี่ และไม่มีการรายงานถึงอาการข้างเรียง
การศึกษาทางพิษวิทยาของกระบองเพชร
เมื่อเดือนตุลาคม 2011 ยังมีประกาศเตือนจาก US FDA องค์การอาหารและยาจากประเทศอเมริกาให้หยุดใช้ “P57 Hoodia” ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์สกัดจากกระบองเพชร สรรพคุณลดความอ้วนและผลิตโดยบริษัท Hulkng Pharmaceutical โดยตรวจพบสาร sibutramine ซึ่งเป็นสารที่มีอันตรายเนื่องจากมีผลเพิ่มความดันโลหิต เพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจ และมีความเสี่ยงต่อผู้ป่วยที่มีประวัติโรคหลอดเลือดหัวใจ หัวใจล้มเหลว หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือ โรคหลอดเลือดสมองตีบตัน ซึ่งจากการศึกษาในด้านประสิทธิภาพในการลดน้ำหนักของสารสกัดกระบองเพชรยังมีความขัดแย้งกันอยู่
ข้อแนะนำและข้อควรระวัง
อาจมีข้อมูลไม่มากพอที่จะสรุปผลของสารสกัดกระบองเพชร Hoodia gordonii ส่วนอาการข้างเคียงที่พึ่งระวังได้แก่ อาการคลื่นไส้อาเจียน ความรู้สึกผิดปกติบริเวณผิวหนัง อัตราการเต้นของหัวใจ ความดันโลหิตที่เพิ่มขึ้น และเอนไซม์ตับเพิ่มขึ้น
เอกสาร อ้างอิงกระบองเพชร
- ตะบองเพชร. สมุนไพรดอทคอม (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.samunpri.com.22ตุลาคม2015
- Hoodia Gordonii.(ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://en.wikipedia.org/wiki/Hoodia_gordonii
- Wendy AM Blom; Salomon L Abrahamse; Roberta Bradford; Guus SMJE Duchateau; Winfried Theis; Antonia Orsi; Caroline L Ward; David J Mela (2011). “Effects of 15-d repeated consumption of Hoodia gordonii purified extract on safety, an libitum energy intake, and body weight in healthy, overweight women: a randomizeg controlled trial”. American journal of Clinical Nutrition. doi:10.3945/ajcn.111.020321.
- Harriet Hall (November 8, 2011). “Weighi Loss Customers Are Being Hoodia-Winked”. Science-Based Medicine.
- ภก.ยุพดี วยุพงษ์.สารสกัดจากกระบองเพชร. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://glutacare.com
- แนะนำเวฟไซต์ ลักษณะต้นกระบองเพชร,โครงสร้างต้นกระบองเพชร,อิทธิพลของกระบองเพชร.มหาวิทยาลัยนเรศวร. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://student.nu.ac.th/noichaona/cactus/aboutus.html.
- กระบองเพชร.อาหารเสริมสุขภาพจากสมุนไพร ใกล้ตัว.(ออนไลน์)เข้าถึงได้จาก http://www.greenclinic.in.th/healhherb/result_herb.php?herb_id=284&words=
- ภก.ณัฐกานต์ ปลอดปล้อง.ตอบคำถามในกระดานถามตอบ ตอบปัญหาเรื่องโดยเภสัชกรหน่วยคลังข้อมูลยา. คลังข้อมูลยา มหาวิทยาลัยมหิดล. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก http://www.phavmacy.mahidol.ac.th/newspdf/dicqa/3406.pdf.
- Biom WA, Abrahamse SL, Bradford R, Duchateau GS, Theis W, Orsi A et al. Effects of 15-d repeated consumption of Hoodia gordoniipurified extract on safety, ad libitum energy intake, ang body weight in healthy, overweight women: a randomized trial. Am J Clin Nutr. 2011: 94; 1171-81.
- U.S.Food and Drug Administration [internet]. USA. Available from: http://www.fda.gov/ohrms/dockets/dockets/95s0316-95s-0316-rpt0238-04-Hoodia-Gordonii-Tahiliani-vol173.pdf/
- U.S.Food and Drug Administration [internet]. USA. U.S. Departme of Health & Human services [updated 2013 May 8]. Available from: http://www.fga.gov/Drugs/ResourcesforYou/Consumers/BuyingUsingMedicineSafely/MedicationHealthFraud/ucm276074.himl/
